Επικαιρότητα

Ο δρόμος της ανθρωπιάς ως πολιτική για τους πρόσφυγες

Off

Του ΦΙΛΗΜΟΝΑ ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΥ

Οι λέξεις, οι ορισμοί αποκτούν νόημα όταν μας εξηγούν τον κόσμο. Όταν όμως αυτονομούνται, όταν γίνονται τίτλοι για να περιγράψουν όσα συμβαίνουν από τη σκοπιά εκείνων που τους χρησιμοποιούν, τότε είμαστε μπροστά σε κάτι άλλο, είμαστε στον κόσμο της σύγχρονης πολιτικής κι ας μην το αναγνωρίζουμε. 

Γύρω από τη λέξη «πρόσφυγας» παίζεται πλέον ένα ανοιχτό πολιτικό παιχνίδι ισχύος και εξουσίας που επηρεάζει τον κόσμο όπως τον γνωρίζουμε. 

Στερεότυπα, ρατσισμοί, πάθη, εθνικισμοί, οικονομικά προγράμματα, ευρωπαϊκές και κρατικές πολιτικές, υπουργικές αποφάσεις, εθελοντισμός, κινήσεις αλληλεγγύης, αστυνομικές επιχειρήσεις, καμπ υποδοχής, στρατόπεδα, να μερικές μόνο λέξεις από όσες χρησιμοποιούμε πολύ τα τελευταία χρόνια με το που ακούμε τη λέξη «πρόσφυγας». Ξεχνώντας όλο και περισσότερο το βασικό, ότι πρόσφυγας δεν είναι παρά ένας ορισμός του ανθρώπου που χρειάζεται βοήθεια γιατί αναγκάστηκε να φύγει από το σπίτι του, από τον τόπο του. 

Και συμβαίνει και κάτι ακόμα: Με τη λέξη όπως τη χρησιμοποιούμε σήμερα, δεν ανακαλούμε άλλες αντίστοιχες λέξεις για την προσφυγιά που μας είναι οικεία, δεν την ταυτίζουμε, για να πούμε δύο οικεία παραδείγματα, με τους πρόσφυγες Έλληνες που έφευγαν για να γλυτώσουν τον θάνατο από τη Μικρά Ασία ή με τους πολιτικούς πρόσφυγες που επί δεκαετίες ήταν ανεπιθύμητοι στην πατρίδα τους.

Σήμερα, όταν ακούμε για πρόσφυγες και προσφυγικό το μυαλό μας πάει κατευθείαν σε ένα νέο πρόβλημα, που μας προέκυψε λες και σε κενό, από το πουθενά, χωρίς να μας αφορά και ιδιαίτερα και που κάποιοι άλλοι οφείλουν να το λύσουν για να συνεχίσουμε εμείς τις κανονικές ζωές μας.

Κι εκεί έρχεται και χτυπάει ευθεία μέσα στη δίνη της συζήτησης που έχει ανοίξει, ο Δημήτρης Χριστόπουλος ήδη από τον τίτλο του νέου του βιβλίου «Αν το προσφυγικό ήταν πρόβλημα θα είχε λύση», το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πόλις με μεγάλη επιτυχία.

Είναι σπάνιο ένα βιβλίο να επιτελεί τον ρόλο του ήδη από τον τίτλο του. Αλλά είναι αλήθεια ότι ακόμα κι ένας αδιάφορος περιπατητής μπροστά στη βιτρίνα του βιβλιοπωλείου όταν περάσει το βλέμμα του πάνω από το «Αν το προσφυγικό ήταν πρόβλημα θα είχε λύση», θα προχωρήσει γρήγορα προς το κέντρο των προβληματισμών που θέτει το περιεχόμενο του βιβλίου το οποίο ακόμα δεν έχει διαβάσει. 

Το ότι υπάρχει ένα «πρόβλημα» γίνεται άμεσα κατανοητό, η σχέση όμως με τη λύση προκαλεί μία αντίδραση, μία ανάδραση. Γιατί όντως, όταν ακόμα και πανίσχυρα κράτη μιλάνε για το «προσφυγικό πρόβλημα» γιατί δεν το λύνουν, όπως έχουν λύσει τόσα και τόσα προβλήματα; 

Αλλά προφανώς και δεν είναι  ένα απλό πρόβλημα, δεν έχει μαγική λύση, δεν υπάρχει θεραπευτικό φάρμακο. Υπάρχει ένα πολύπλοκο κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο, κάτι που σημαίνει ότι η αρχή για την εξεύρεση απαντήσεων και επιλογών για δράσεις επίλυσης, βρίσκεται ακριβώς μέσα στην πολιτική και τις κοινωνίες, εκεί που γεννιούνται οι σκέψεις των ανθρώπων και μετατρέπονται σε ανθρώπινες πράξεις για άλλους ανθρώπους. 

Αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε σήμερα τις προκλήσεις που θέτει στις κοινωνίες μας ο πρόσφυγας, πρέπει να αποδεχτούμε και μία θεώρηση που μας πάει βαθιά μέσα στο χρόνο, αλλά και βαθιά μέσα στον άνθρωπο και τις πολιτικές μέσα από τις οποίες εκφράζεται η συλλογική του φωνή.

 «Αν δεν απομαγεύσουμε τη στιγμή από τα πάθη της. Αν δεν το κάνουμε αυτό έχω την αίσθηση ότι τα συμπεράσματά μας θα υπαγορεύουν πάντα οι προειλημμένες θέσεις μας», θα σημειώσει από τις πρώτες σελίδες ο συγγραφέας προσπαθώντας να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που παράγονται από τις πολλαπλές και αντιθετικές προσεγγίσεις. 

Από τη μία είναι ο φόβος απέναντι στον πρόσφυγα ή τον μετανάστη, που προσλαμβάνεται ως απειλή. Από την άλλη η άκριτη συχνά θυματοποίησή του, μία συμπεριφορά που κρύβει και αναπαράγει έναν πατερναλισμό προς τον αδύναμο. Ακόμα και ο επαγγελματισμός της ενασχόλησης με τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων του, που μπορεί μεν να προσφέρει ανακούφιση, αλλά χωρίς να ασχολείται με τις αιτίες που τις προκαλούν, αφήνει άθικτες τις εστίες των προβλημάτων. 

 

Γράφοντας στο επίκεντρο 

των εξελίξεων

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος μέσα σε 10 κεφάλαια και έναν επίλογο για τα θέματα που θέτει η συγκυρία, μας καλεί σε ένα ταξίδι μέσα από το οποίο αναδύεται το προσφυγικό και ο πρόσφυγας όχι ως «πρόβλημα», αλλά ως τμήμα, αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας της ελληνικής και ευρωπαϊκής κοινωνίας. Ανοίγει παράλληλα τους πολιτικούς δρόμους εκείνους που είναι αναγκαίοι ώστε να αλλάξουμε το βλέμμα μας και να δώσουμε χώρο στις «λύσεις», όχι όμως σαν κάτι που δεν μας αφορά, σαν να αφορά μόνο τους επαγγελματίες της πολιτικής, αλλά ως κάτι που βγαίνει μέσα από την προσωπική και συλλογική μας αυτοσυνειδησία και τον τρόπο που θέλουμε να ζούμε.

Ακολουθούμε τους δρόμους αυτούς από κεφάλαιο σε κεφάλαιο για να δείξουμε και τη σημασία που έχει η έκδοση ενός βιβλίου που θέλει να τοποθετηθεί στο κέντρο των εξελίξεων χωρίς να αποφεύγει να αντιμετωπίσει τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις της συγκυρίας. 

Πηγαίνοντας πιο βαθιά, κάτω από τις προσεγγίσεις και τις ιδέες που σχηματίζουμε για το προσφυγικό, το θέμα που αναδύεται κατ’ αρχάς  είναι η ανισότητα σε πλανητικό επίπεδο:  «Όσο στον κόσμο θα βασιλεύει η ανισότητα και ένα τμήμα του θα είναι βυθισμένο στο χάος, όπως σήμερα, όσο η κλιματική αλλαγή θα γίνεται κλιματική κρίση, όπως σήμερα, οι μετακινήσεις πληθυσμών σπρωγμένων από την ανάγκη θα αποτελεί αναπόδραστη συνέπεια». 

Ακούγεται σχεδόν απλή μία τέτοια αποδοχή, οικεία, θα μπορούσαμε να την κάνουμε όλοι μας, την κάνουν και επίσημα χείλη στα ανώτατα αξιώματα της διεθνούς πολιτικής. Γιατί όμως δεν παράγει λύσεις, γιατί δεν ξεκινάει ένας πανανθρώπινος αγώνας για την επίλυση αυτών των μεγάλων προκλήσεων της εποχής μας; 

Γιατί καταρχάς το προσφυγικό είναι ένα φαινόμενο και ως τέτοιο «τροφοδοτεί προβλήματα» και κατά συνέπεια δεν υπάρχει μία λύση, αλλά πολλαπλές λύσεις για τα επιμέρους προβλήματα που παρουσιάζονται (η στέγαση, η διατροφή, η ένδυση του ανέστιου κλπ). Αλλά και επί της ουσίας, γιατί είμαστε μπροστά σε ένα πολιτικό φαινόμενο που σημαίνει και σύγκρουση συμφερόντων και εξουσιών, εθνικές και διακρατικές αντιπαλότητες, πολέμους, ελεύθερη αγορά, κοινωνικές διεκδικήσεις και ταξικές διαφορές. 

Το προσφυγικό θα μπορούσε τελικά να είναι ένα πρόβλημα, αλλά όχι ένα διαχειριστικό ζήτημα που το λύνουν οι επιστήμονες ή οι διοικητικοί υπάλληλοι του κράτους, αλλά ένα πολιτικό πρόβλημα. Και θέλει πολιτικές απαντήσεις για να το αντιμετωπίσεις: ««Τα φαινόμενα δεν λύνονται, αντιμετωπίζονται» σημειώνει ο συγγραφέας.

 

Η ανθρώπινη αξία

Αν όμως υπάρχει μία αξία, μία αρχή στο να κάνεις πολιτική από τους ανθρώπους για τους ανθρώπους, είναι η ανθρώπινη αξία. Ο Δημήτρης Χριστόπουλος, το ξεκαθαρίζει εξ αρχής και θέτει τον πρώτο πυλώνα για την αντιμετώπιση του προσφυγικού φαινομένου: «Η μόνη ρεαλιστική μεταχείριση ανθρώπων, είναι η ανθρώπινη».

Και να γιατί χρειάζεται εκείνος ο αναγνώστης που είδε τον τίτλο στη βιτρίνα του βιβλιοπωλείου, να μπει μέσα και να το αγοράσει ή να το αναζητήσει στην τοπική βιβλιοθήκη. Για να πιάσει το νήμα των όσων έχει σκεφτεί ή αναρωτηθεί κατά καιρούς, από την αρχή: Στους ανθρώπους συμπεριφέρεσαι ανθρώπινα, όπως συμπεριφέρεσαι δηλαδή και στον εαυτό σου. Μία ηθική και πολιτική αξία, πάνω στην οποία τελικά οι ηγεσίες των ευρωπαϊκών κρατών την τελευταία πενταετία, εφάρμοσαν ερμηνείες που κατέληγαν συχνά και σε μία συνθήκη που δεν θυμίζει τις αρχές της δημοκρατίας και της ανοχής πάνω στις οποίες συγκροτείται η Ευρωπαϊκή Ένωση. Πόσο ευρωπαϊκή αξία εμπεριέχουν οι πολιτικές του εγκλεισμού, της απομόνωσης και της στρατοπεδικής λογικής για την υποδοχή των προσφύγων σήμερα;

 

Δεν είναι πρωτόγνωρο

Ακολουθώντας το βιβλίο, ο συγγραφέας αφιερώνει ένα μεγάλο μέρος για να μας θυμίσει ότι δεν βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πρωτόγνωρο φαινόμενο ώστε να δικαιολογείται κι αυτή η διαρκής επίδειξη άγνοιας για το πώς θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί.

Αφιερώνει το δεύτερο κεφάλαιο στο να σημειώσει ότι η Ελλάδα βιώνει ιστορικά μετακινήσεις πληθυσμών, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τις μετακινήσεις των πληθυσμών από την Αλβανία μετά το ’90 για τις οποίες συχνά κάνουμε σαν να μην τις ζήσαμε, σε μία αέναη προσπάθεια εξωραϊσμού του παρελθόντος μας.

Αν εμπεδώσουμε την αλήθεια ότι δεν είμαστε μπροστά σε ένα νέο φαινόμενο, τότε θα πρέπει να αναγνωρίσουμε και δύο πολιτικά στοιχεία για την παρούσα συγκυρία:

Πρώτον ότι εξαιτίας των επιλογών της ΕΕ, οι άνθρωποι δεν διέρχονται απλώς από την Ελλάδα, αλλά πιθανόν να μείνουν και εδώ μόνιμα και δεύτερον ότι το ελληνικό κράτος εμφανίζει μία δομική αδυναμία στο να υλοποιήσει και τις πιο στοιχειώδεις πολιτικές επιλογές του. 

Το καινούργιο στοιχείο σήμερα έχει να κάνει με τον νέο πολιτικό χάρτη της Ευρώπης και τη θέση της Ελλάδας σε αυτόν. Και φαίνεται ότι η θέση της Ελλάδας στο προσφυγικό προορίζεται να είναι αυτήν του ενδιάμεσου, του αναχώματος.

«Οποιαδήποτε προσπάθεια να βελτιωθεί η κατάσταση των μεταναστών και των προσφύγων στο ελληνικό έδαφος, είτε πρόκειται για συνθήκες κράτησης είτε για συνθήκες ένταξης εν γένει, εκλαμβάνεται από τον καχύποπτο, ενίοτε ξενόφοβο και ακόμα συχνότερα, κυνικό Βορρά ως μία επιτυχημένη άσκηση του μαθητευόμενου buffer state. Ιδού η επιτομή του ελληνικού προσφυγικού αδιεξόδου σήμερα», θα σημειώσει ο Χριστόπουλος.

 

Διοικητική ματαίωση 

και ελαστική εργασία

Τρία κεφάλαια, από το δεύτερο ως το τέταρτο αφιερώνονται στην ανάλυση της στάσης του ελληνικού κράτους μπροστά σε φαινόμενα όπως η αλβανική μετανάστευση. Μία στάση που ξεκινάει στην ουσία από την απραξία του κράτους τη δεκαετία του ’90 και την απόλυτη απορρύθμιση στη μεταναστευτική αγορά εργασίας, η οποία τελικά είχε τα χαρακτηριστικά πολιτικής επιλογής. Για μία περίπου δεκαετία, το ’90, η δημόσια υπηρεσία που ασχολούνταν με το μεταναστευτικό έμοιαζε να  ήταν μόνο η Ελληνική Αστυνομία για τις συλλήψεις όσων δεν είχαν «χαρτιά», σε μία κατάσταση «διοικητικής ματαίωσης» που δεν επέτρεπε επί χρόνια κανέναν πρακτικά υλοποιήσιμο τρόπο νόμιμης εισόδου στη χώρα. 

Υπήρχε όμως και  κάτι που δούλευε καλά μέσα στη χώρα και ήταν η αγορά και η μαύρη εργασία των μεταναστών. Μέχρι να γίνουν οι πρώτες νομιμοποιήσεις μετά το 2000 – 2001, η ελαστική αγορά εργασίας μια χαρά δούλευε. Και έρχονταν κι άλλοι μετανάστες, με κάθε τρόπο, για να βρουν δουλειά.

Τι άλλαξε όμως στη διεθνή σκηνή που έμελλε να αποτελέσει και τον κρίσιμο παράγοντα για τις εξελίξεις ως σήμερα; 

Κρίσιμος σταθμός πρέπει να θεωρηθεί η 11η Σεπτεμβρίου 2001 και το γεωπολιτικό χάος που δημιουργείται ειδικά στην Ασία. 

Στο εσωτερικό μέτωπο, το 2010 φέρνει μία θετική τομή στον Κώδικα ελληνικής Ιθαγένειας, που αλλάζει με στόχο τα παιδιά που γεννιούνται εδώ, να γίνονται ελληνόπουλα και οι ενήλικοι να πολιτογραφούνται με συγκεκριμένα κριτήρια. Σύντομα όμως θα έρθουν κι άλλες αλλαγές όχι προς την ίδια κατεύθυνση όπως  το 2012 με την επιχείρηση που είχε το αντιφατικό όνομα «Ξένιος Δίας» και προέβλεπε την κράτηση όσων δεν έχουν χαρτιά, αλλά και το 2015 μία νέα μεταρρύθμιση με νέο νόμο που προσπαθεί να συμβιβάσει παλιότερες αποφάσεις και δίνει αναδρομική ιθαγένεια αν το παιδί πάει σχολείο στην Ελλάδα. 

Οπότε από το 2010 ως το 2015 δημιουργείται ένα σύστημα με αυστηρούς όρους, για την πολιτογράφηση, αλλά δίνει την αίσθηση ότι είναι ένα κανονικό καθεστώς ιθαγένειας, υπαγόμενο σε κανόνες. 

Αυτός ο οδικός χάρτης από το ’90 ως το 2015, μία τεράστια διαδρομή, με αλλαγές, νομοθετήσεις, μπρος και πίσω οδηγεί τελικά στο συμπέρασμα ότι οι δημόσιες πολιτικές για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες δεν δρουν αποτελεσματικά. Έρχονται συνήθως μετά, εκ των υστέρων  για να επιλύσουν το πρόβλημα και τότε όμως ρυθμίζουν εδραιωμένες καταστάσεις. Το κράτος δεν παίζει τον ρυθμιστικό του ρόλο.

Κι όταν στη δεκαετία της κρίσης, ο μοναδικός ουσιαστικά μηχανισμός κοινωνικής ρύθμισης ως τότε, η αγορά εργασίας, καταρρέει λόγω της κατάρρευσης της οικονομίας, η μεταναστευτική πολιτική μένει απογυμνωμένη μαζί με τη ζωή των ανθρώπων.

Αυτό δεν είναι όμως απουσία πολιτικής, αλλά πολιτική στην πιο ωμή εκδοχή της, θα μας  θυμίσει το βιβλίο για να δείξει ότι οι Μόριες δεν φτιάχνονται σε μία νύχτα, αλλά πατάνε πάνω σε πολιτικές επί σωμάτων και ζωών κυριολεκτικά που είχαν αναπτυχθεί- ή καλύτερα δεν αναπτύχθηκαν ποτέ ως κατ’ ουσίαν πολιτικές- πολύ νωρίτερα.

 

 Η τομή του 2015

 «Το καλοκαίρι του 2015 δεν έπεσε λοιπόν από τον ουρανό» κι έτσι προχωρά το βιβλίο για να δείξει τα πιο νωπά σημάδια, οικεία πια σε όλους μας.

Τι ισχύει διεθνώς νομικά και το βλέπουμε να εφαρμόζεται και στην Ελλάδα; Η Συνθήκη της Γενεύης του 1951, «ό,τι καλύτερο έκανε η ανθρωπότητα για τους πρόσφυγες», αλλά μοιάζει παλιά, βαθιά χωμένη μέσα στον ιστορικό χρόνο και πλέον κανείς από τους ισχυρούς δεν την ιεραρχεί ως πολιτικό προκείμενο, δίνοντας προτεραιότητα στον Κανονισμό του Δουβλίνου (Δουβλίνο ΙΙ, 2003) μία συνθήκη με την οποία η ΕΕ τα χρεώνει όλα, την υποδοχή, τη φιλοξενία, την ασφάλεια στο πρώτο κράτος διέλευσης, την Ελλάδα, την Ιταλία ή την Ισπανία.

Τον Μάρτιο του 2016 θα έρθει και η Συμφωνία της ΕΕ με την Τουρκία, ενώ πλέον υπάρχουν στο τραπέζι και αναζητήσεις της ΕΕ για να παραμένουν ακόμα πιο έξω, πιο μακριά οι πρόσφυγες, στην υποσαχάρια Αφρική ακόμα και τον Νίγηρα.

Το 2015 μοιάζει με τομή, αλλά και συνέχεια και «μηδενίζει το κοντέρ» όπως σημειώνεται. Είχαμε πρόσφυγες και μετανάστες επί πολλές δεκαετίες και πιο πριν, το σβήνουμε με τις νέες συμφωνίες και πολιτικές επιλογές, θεωρώντας ότι είμαστε μπροστά σε ένα νέο πρόβλημα και προσπαθούμε να το αντιμετωπίσουμε εκ νέου.

Οι αριθμοί πάντως δείχνουν ότι αυτό που δεν έγινε στο παρελθόν στην αντιμετώπιση του προσφυγικού ως πολιτική επιλογή, δεν μπορεί να γίνει στο μέλλον απλώς και μόνο με μία άλλη πολιτική επιλογή. 

Για να έχουμε μία τάξη μεγέθους, από το 1990 και μετά πάνω από 1 εκατ. άνθρωποι εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, και για αυτούς τον Ιανουάριο του 2015 ιδρύθηκε το Υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής. Άρα, το μεταναστευτικό ζήτημα δεν είναι μόνο όσοι ήρθαν  στη χώρα το 2015 και μετά, αλλά και οι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που ζουν ανάμεσά μας επί δεκαετίες και ακόμα παλεύουν με το «θηρίο της ελληνικής γραφειοκρατίας και με την έλλειψη μακρόπνοου σχεδιασμού για την κατάρτιση ενός ενιαίου νομοθετικού πλαισίου…». 

Η κατάργηση του υπουργείου το 2019 θα προσπαθήσει να μετατρέψει το μεταναστευτικό  και προσφυγικό θέμα σε ζήτημα ασφαλείας και όχι πληθυσμών, αλλά δεν θα αντέξει πάνω από έξι μήνες. Ασχολείται αποκλειστικά με τις «νέες ροές», προσπαθώντας να δείξει ότι δεν υπήρχε παλιότερα πρόβλημα κι ότι το «νέο» πρόβλημα είναι αντιμετωπίσιμο. Ένα νέο, αλλά και παλιό ταυτόχρονα, αδιέξοδο των κρατικών πολιτικών.

 

«Ασπίδα» και 

ζώνη περιορισμού

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος με μία εξονυχιστική ανάλυση των δεδομένων, πηγαίνοντας μπρος πίσω στο χρόνο προσπαθεί να δείξει και το καταφέρνει, ότι τελικά το πρόβλημα είναι η άρνηση αντιμετώπισης με ένα ρεαλιστικό πολιτικό σχέδιο από την Ελλάδα και την Ευρώπη τελικά, των μετακινήσεων των προσφυγικών και μεταναστευτικών πληθυσμών.

 «Τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ κατέρρευσαν, όχι επειδή ήταν διάτρητα, αλλά επειδή ήταν άκαμπτα. Κατέρρευσαν παταγωδώς, επειδή δεν είχε προβλεφθεί ούτε ένας στοιχειώδης μηχανισμός νόμιμης διόδου στη χώρα…» θα σημειώσει τονίζοντας ότι το 2015 εδραιώνεται η πεποίθηση της διοικητικής ματαίωσης, ότι «δεν γίνεται τίποτα», πέραν ίσως του να αλλάζεις την ατζέντα και να είσαι αλληλέγγυος, κάτι που δίνει λύσεις σε έναν βραχύ ορίζοντα, αλλά δεν αλλάζει τη μεγάλη εικόνα όπως ξέρουμε σήμερα.

Η Ευρώπη του μισού δισ. κατοίκων  δεν βούλιαξε από 1 εκατ. ανθρώπους, αλλά από την ιδέα και μόνο ότι θα έρθουν κι άλλοι. Από το σταδιακό κλείσιμο της βαλκανικής οδού, από τον Οκτώβριο του 2015 φτάσαμε στον Μάρτιο του 2016 και τη δήλωση ΕΕ – Τουρκίας και τελικά στο «σφράγισμα» των συνόρων του 2020 και τον εγκλωβισμό των προσφύγων στην Ελλάδα. 

Η Ελλάδα που σήμερα γίνεται η «ασπίδα» όπως τη θέλουν πια στην ΕΕ, είναι το δεύτερο κράτος που καλείται να λειτουργήσει ως ζώνη περιορισμού για όσους περάσουν το ευρωπαϊκό σύνορο, με το πρώτο κράτος την Τουρκία να είναι το τελευταίο εκτός ΕΕ που διαβαίνουν μετανάστες και πρόσφυγες.

Τρεις δεκαετίες, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και τις τεράστιες αλλαγές στον κόσμο μας και για τα εκατομμύρια των ανθρώπων που έχουν βρεθεί στους δρόμους της προσφυγιάς, η πολιτική της Ευρώπης καταλήγει στη δημιουργία ζωνών περιορισμού στα σύνορά της. Κι αν υπάρχει ο αντίλογος ότι πολλές χώρες του Βορρά στο ενδιάμεσο, υποδέχτηκαν και φρόντισαν για την ένταξη εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών, τώρα το μήνυμα είναι «όχι άλλοι πια, μείνετε εκεί που σας πιάνουν». 

Και η Ελλάδα μοιάζει να το αποδέχεται αυτό, είτε γιατί δεν μπορεί να κάνει κάτι άλλο, είτε γιατί δεν θέλει.

 

Η πολιτική της ενσωμάτωσης ως πράξη δημοκρατικής ευθύνης

Μετά από αυτό το ταξίδι στο χρόνο ίσως να είμαστε έτοιμοι να αναγνωρίσουμε τι είναι αυτό που ορίζουν οι περισσότεροι ως πρόβλημα.

Είδαμε ότι η Ελλάδα δεν προχώρησε ποτέ σε πολιτικές ανάσχεσης της εργαλειοποίησης του φόβου για τους πρόσφυγες. Ο φόβος αντιμετωπιζόταν κυρίως διά της αναχώρησης των ανθρώπων.  Φεύγουν από τη χώρα οι πρόσφυγες, δεν υπάρχει πρόβλημα. Αυτό όμως σταμάτησε με το σφράγισμα του βαλκανικού δρόμου. Και το πρώτο σύμπτωμα ήρθε στα νησιά του Αιγαίου όταν εγκλωβίστηκαν χιλιάδες άνθρωποι. Και πώς κατέληξε αυτή η πενταετία;

Η Τουρκία δεν δέχεται επιστροφές ανθρώπων που έχουν αναχωρήσει από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου προς την ενδοχώρα, η ΕΕ δεν αποδέχεται κανένα μερίδιο κοινής ευθύνης και το ελληνικό κράτος μοιάζει να προσποιείται ότι το πρόβλημα είναι παροδικό. Και πιο πίσω, η μονίμως ματαιωμένη προσδοκία των μετακινούμενων πληθυσμών και του κράτους ταυτόχρονα, ότι κάποια στιγμή το προς τον Βορράν ταξίδι που διακόπηκε, θα ξαναρχίσει. Αλλά πλέον η κατάσταση δεν είναι ανέφελη. Στην ενδοχώρα αναπτύσσεται ξενοφοβία, ακούγονται με ευκολία τα «όχι» στους νέους πρόσφυγες, στα νησιά οι πρόσφυγες «στεγανοποιούνται» με τις «κλειστές» δομές, και η κατάσταση παγιώνεται όπως και το διαρκές αρνητικό πρόσημο από και προς όλες τις πλευρές.

 

Τι προσέχουμε στην ένταξη

Μέσα σε μία τέτοια κατάσταση, που μοιάζει ακίνητη, αλλά όχι και ακίνδυνη, ο Δημήτρης Χριστόπουλος δεν στέκεται μόνο στο να την περιγράφει και να την οριοθετεί, αλλά έρχεται και προτείνει την ενσωμάτωση και ένταξη των προσφύγων.  Όταν και για όσο οι άνθρωποι ζουν κάπου μαζί, για να ζουν αξιοπρεπώς και ειρηνικά, πρέπει να έχουν στοιχειώδη πρόσβαση στην Υγεία, την εκπαίδευση και την απασχόληση. Η πρόσβαση σε τέτοια κοινωνικά αγαθά ονομάζεται ενσωμάτωση, συμπερίληψη ή ένταξη. 

Μοιάζει τόσο απλό αυτό που προτείνει, τόσο αυτονόητο.

Όμως η Ευρώπη και η ΕΕ που δεν έχει πρόβλημα να χρηματοδοτεί την Ελλάδα ως «φύλακα», βολεύεται με την κατάσταση όσο γίνεται αυτό που θέλει, να παραμένουν οι πρόσφυγες στην Ελλάδα και να μην βρίσκουν το δρόμο προς τις άλλες χώρες. Και μοιάζει να ενδιαφέρεται πολύ λιγότερο για πολιτικές ενσωμάτωσης.

Σε τρία σημεία εστιάζει ο συγγραφέας το ζήτημα της ένταξης και ζητά το ενδιαφέρον των αναγνωστών.

Το μήνυμα της ενσωμάτωσης θέτει όλους ανεξαιρέτως και ανυπερθέτως  ενώπιον των ευθυνών που η παρούσα κατάσταση επιβάλλει. 

Μία κοινωνική παροχή από μόνη της δεν συνιστά ενσωμάτωση. Μπορεί άνευ άλλου τινός να οδηγήσει σε ιδρυματοποίηση.

Το ενδεχόμενο κάποιοι άνθρωποι να μπουν σε τροχιά κοινωνικής ένταξης δεν σημαίνει ότι θα ζήσουν για πάντα σε έναν τόπο. Η παγκόσμια εμπειρία της μετακίνησης πληθυσμών δείχνει ότι η ανάπτυξη έστω και στοιχειωδών κοινωνικών δεξιοτήτων είναι το μόνο που μπορεί να επιτρέψει αποτελεσματικότερα τη συνέχεια του ταξιδιού.

Είναι τρία σημεία που μας βάζουν σε έναν άλλο τρόπο σκέψης, μία εισαγωγή στην πολιτική όπως πρέπει να γίνεται, τη ρεαλιστική πολιτική που φοβάται ίσως τα φαινόμενα που έχει μπροστά της, αλλά τα αντιμετωπίζει, επιδιώκει να έχει αποτελέσματα, χάνει και νικάει, πέφτει και σηκώνεται, με μόνο στόχο όμως την ευημερία των ανθρώπων,  τις αξίες της δικαιοσύνης, της ισότητας και της αδελφότητας για τις οποίες πάλεψαν και επαναστάτησαν οι άνθρωποι των σύγχρονων καιρών. Για τη δημοκρατία. 

 

Επιλογή

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος γράφει για το προσφυγικό και δοξάζει την πολιτική ως πράξη ελεύθερων ανθρώπων που αναλαμβάνουν την ευθύνη μέσα από τη συλλογική, δημόσια έκφρασή τους. Η ενσωμάτωση και ένταξη των προσφύγων βάσει και των δικών τους επιλογών, από την Ελλάδα και τις  άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι μία τέτοια πολιτική επιλογή, μία πράξη ευθύνης.

Προφανώς και οι πολιτικές ένταξης δεν θα «λύσουν» το πρόβλημα από μόνες τους. Είδαμε τις ιστορικές ρίζες που έχουν οι μετακινήσεις των ανθρώπων και κατανοούμε ότι δεν μπορεί να λυθεί απλώς με κάποιες κινήσεις, ένα φαινόμενο που πηγάζει από σκληρές γεωπολιτικές εξελίξεις, πολέμους και πανίσχυρες καπιταλιστικές δυναμικές στις αγορές και τις οικονομίες που ουδόλως ενδιαφέρονται για τις κοινωνικές συνέπειες.  Αλλά από κάπου πρέπει να πιάσουμε το νήμα εμποδίζοντας να πιάσουν το δικό τους νήμα οι οπαδοί του ρατσισμού και της ξενοφοβίας. 

 

Η πρόκληση της ανισότητας

Στο τέλος του βιβλίου ο συγγραφέας δεν θα αποφύγει να τοποθετηθεί στα προβλήματα της συγκυρίας. Ζητάει την κατάργηση του γεωγραφικού περιορισμού για τα νησιά του Αν. Αιγαίου σημειώνοντας: «Ο πληθυσμός των προσφύγων και των μεταναστών πρέπει να καταμεριστεί αναλογικά στην ελληνική επικράτεια, σε συνθήκες όσο γίνεται πιο ανθρώπινες και με την προοπτική ο καθένας κάτι να κάνει, κάπως να ζήσει σαν άνθρωπος και όχι σαν πρόβατο στο μαντρί, για όσο ζήσει εκεί». 

Και προτείνει και ένα δρόμο για τη λήψη των αποφάσεων: «Χρειάζεται καταλλαγή και ψυχραιμία, όχι όμως συνώνυμα της διοικητικής αδράνειας και της πολιτικής αμεριμνησίας, αλλά ως καρποί της επίγνωσης των δύσκολων στιγμών».

Και καταλήγει αναδεικνύοντας και το βαθύτερο πρόβλημα που είναι οι ανισότητες, όπως ξεκίνησε το βιβλίο. Εκεί, στις ανισότητες γεννιέται η προσφυγιά και η μετανάστευση. Κι εκεί ίσως να είναι και η επόμενη πρόκληση για όλους μας, αν θέλουμε να δούμε κάποτε τον κόσμο μας να αλλάζει προς το καλύτερο, να γίνει ένας κόσμος ευτυχισμένων ανθρώπων που χαίρονται τη ζωή τους στον τόπο τους.  

ΑΡΧΕΙΟ

<>
ΔεΤρΤεΠεΠαΣαΚυ
   1234
567891011
       
21222324252627
282930    
       
     12
3456789
31      
   1234
567891011
2627282930  
       
15161718192021
22232425262728
293031    
       
       
       
    123
45678910
       
21222324252627
28293031   
       
      1
30      
   1234
567891011
       
282930    
       
     12
31      
  12345
2728293031  
       
2930     
       
    123
45678910
       
  12345
20212223242526
27282930   
       
      1
2345678
23242526272829
3031     
     12
17181920212223
       
  12345
6789101112
2728293031  
       
      1
23242526272829
3031     
    123
45678910
       
 123456
28293031   
       
      1
30      
   1234
567891011
12131415161718
       
293031    
       
     12
17181920212223
       
  12345
2728293031  
       
2930     
       
    123
45678910
11121314151617
25262728293031
       
    123
45678910
18192021222324
25262728   
       
 123456
28293031   
       
     12
24252627282930
31      
   1234
567891011
2627282930  
       
293031    
       
     12
       
  12345
13141516171819
2728293031  
       
      1
3031     
    123
45678910
       
 123456
28293031   
       
      1
9101112131415
30      
   1234
567891011
       
   1234
567891011
19202122232425
262728    
       
1234567
293031    
       
    123
45678910
11121314151617
25262728293031
       
  12345
27282930   
       
      1
3031     
    123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930 
       
14151617181920
28293031   
       
     12
31      
   1234
567891011
2627282930  
       
1234567
15161718192021
293031    
       
     12
17181920212223
       
  12345
2728293031  
       
  12345
20212223242526
2728     
       
      1
2345678
3031     
   1234
567891011
262728293031 
       
282930    
       
     12
24252627282930
31      
   1234
567891011
2627282930  
       
15161718192021
293031    
       
    123
45678910
       
  12345
20212223242526
27282930   
       
      1
2345678
3031     
    123
45678910
18192021222324
252627282930 
       
14151617181920
21222324252627
28293031   
       
1234567
29      
       
    123
45678910
25262728293031
       
 123456
21222324252627
28293031   
       
      1
9101112131415
30      
   1234
567891011
262728293031 
       
282930    
       
     12
24252627282930
31      
  12345
2728293031  
       
1234567
2930     
       
    123
45678910
       
  12345
6789101112
13141516171819
27282930   
       
      1
23242526272829
3031     
      1
232425262728 
       
   1234
567891011
       
15161718192021
22232425262728
293031    
       
     12
24252627282930
       
  12345
6789101112
2728293031  
       
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930     
       
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031   
       

Είσοδος

Powerd By  

Εκδοτης & Διευθυντης:
Φωτεινή Τζέκα - Παπαγεωργίου